Video Codec Nedir? H.264, H.265 (HEVC), VP9 ve AV1 Karşılaştırması

Video codec nedir? Kısaca, bir videoyu saklanabilir ve internetten taşınabilir boyuta küçülten, oynatırken de geri açan yöntem. Dosyanız bir cihazda açılıp diğerinde açılmıyorsa, ses var ama görüntü yoksa ya da 4K video takılıyorsa, neredeyse her zaman codec'in rolü vardır. Bu rehberde codec kavramını, H.264, H.265 (HEVC), VP9 ve AV1'i, donanım çözmenin neden önemli olduğunu ve hangi durumda hangisini seçmeniz gerektiğini sade bir dille anlatıyoruz.

Video codec nedir?

Codec, "coder-decoder" (kodlayıcı-çözücü) sözcüklerinin kısaltmasıdır; bir videoyu sıkıştıran ve yeniden oynatılabilir hâle getiren algoritmanın adıdır. Sıkıştırma tarafına kodlayıcı (encoder), geri açma tarafına çözücü (decoder) denir. Dosya oluşturulurken kodlayıcı çalışır, siz izlerken cihazınızdaki çözücü çalışır. İkisinin aynı codec'i konuşması gerekir.

Ses için de ayrı codec'ler vardır: AAC, AC-3, Opus, FLAC, DTS gibi. Bu yazı görüntü tarafına odaklanıyor, ama bir dosyada hem video hem ses codec'inin desteklenmesi gerektiğini unutmayın.

Video codec neden gerekli ve nasıl çalışır?

Codec gereklidir, çünkü sıkıştırılmamış video akıl almaz derecede büyüktür. Küçük bir hesap yapalım: 1920×1080 çözünürlükte bir kare yaklaşık 3,1 megabayt tutar (piksel başına 1,5 bayt, standart 4:2:0 renk düzeniyle). Saniyede 60 kare, yaklaşık 187 megabayt, yani yaklaşık 1,5 gigabit eder. Bir ev interneti bunu taşıyamaz. Oysa H.264 ile kodlanmış bir 1080p yayın birkaç megabitle izlenir; fark yüzlerce kat.

Codec'ler bunu üç hileyle yapar. Birincisi kare içi sıkıştırma: bir karedeki benzer pikselleri (gökyüzü gibi) tek tek saklamaz. İkincisi kareler arası sıkıştırma: peş peşe karelerin çoğu birbirine benzediği için yalnızca değişen kısımları kaydeder. Üçüncüsü algısal sıkıştırma: gözün fark etmeyeceği ayrıntıyı atar. Bu yüzden video codec'leri kayıplıdır; yeterince yüksek bit hızında kayıp görünmez, düşük bit hızında bloklaşma olarak belirir. Bit hızının etkisini bit hızı, çözünürlük ve kare hızı yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Kapsayıcı ile codec aynı şey midir?

Hayır; kapsayıcı video, ses ve altyazıyı tek dosyada toplayan pakettir, codec ise o parçaları sıkıştıran yöntemdir. MP4 ve MKV birer kapsayıcıdır, H.264 ve AV1 birer codec'tir. Bir MKV dosyasının içinde H.264 de olabilir AV1 de. Bu ayrımı MP4 ile MKV farkı yazımızda, pratik sorunları ise MKV dosyası nasıl açılır rehberinde bulabilirsiniz.

Başlıca video codec'leri nelerdir?

Bugün karşınıza çıkan dört ana codec H.264, H.265, VP9 ve AV1'dir; ikisi MPEG/ITU ailesinden, ikisi Google ve açık sanayi birliğinden gelir.

H.264 (AVC)

H.264, ayrıca AVC ve MPEG-4 Part 10 adıyla bilinir; 2003'te standartlaştı ve bugün hâlâ dünyada en yaygın video codec'idir. Blu-ray'den kamera kayıtlarına, yayın hizmetlerinden telefon videolarına kadar her yerde kullanılır. Hemen her cihazın donanım çözücüsü vardır. Zayıf yanı verimidir: yeni codec'lere göre aynı kalite için daha yüksek bit hızı ister. 10 bit renkli H.264 (Hi10P) ise çoğu donanım çözücüde desteklenmez ve bu yüzden bazı dosyalar sorun çıkarır. Ayrıntı için AVC sayfasına bakabilirsiniz.

H.265 (HEVC)

H.265, ayrıca HEVC (High Efficiency Video Coding) olarak bilinir; 2013'te yayımlandı ve aynı görüntü kalitesinde H.264'e göre kabaca yüzde 25 ile 50 arasında daha düşük bit hızı sağlar (oran içeriğe ve kodlayıcıya göre değişir). 4K ve HDR yayınların temel taşıdır; HDR10 için gereken 10 bit renk bu codec ile kullanılır. Lisanslaması birden çok patent havuzuna bağlı olduğu için karmaşıktır. Daha fazlası için HEVC sayfasına göz atın.

VP9

VP9, Google'ın geliştirdiği, telifsiz bir codec'tir ve 2013 civarında kesinleşti. Verim açısından HEVC ile aynı sınıftadır. YouTube gibi büyük video platformları VP9 kullanır. Genellikle WebM kapsayıcısında karşınıza çıkar ve tarayıcıların çoğunda desteklenir.

AV1

AV1, Alliance for Open Media (AOMedia) tarafından geliştirilen telifsiz bir codec'tir ve teknik tanımı 2018'de tamamlanmıştır. Genellikle HEVC ve VP9'dan daha düşük bit hızıyla aynı kaliteyi verir; bunun bedeli, kodlamanın çok daha yavaş olması ve akıcı oynatma için donanım çözücü gerektirmesidir. Resmî bilgi için AOMedia sitesine, genel özet için AV1 sayfasına bakabilirsiniz. Ayrıca H.266 (VVC) 2020'de tamamlandı, ama yaygınlaşması henüz çok başında.

H.264, H.265, VP9 ve AV1 karşılaştırması

Dört codec, uyumluluk ve verim arasında farklı dengeler kurar: H.264 en uyumlu, AV1 en verimli olandır. Tablo özetliyor:

H.264, H.265, VP9 ve AV1 karşılaştırması

Özellik	H.264 (AVC)	H.265 (HEVC)	VP9	AV1
Geliştiren	ITU-T ve ISO/IEC	ITU-T ve ISO/IEC	Google	Alliance for Open Media
Yayım yılı	2003	2013	2013 civarı	2018
Verim (aynı kalitede)	Temel değer	Kabaca yüzde 25-50 daha az bit hızı	HEVC'e yakın	Genellikle HEVC'den de iyi
Lisans	Patent havuzu, royalty gerekir	Birden çok patent havuzu	Telifsiz	Telifsiz
Kodlama hızı	Hızlı	Daha yavaş	Orta	En yavaş
Cihaz desteği	Hemen her yerde	Son yılların çoğu cihazı	Tarayıcılar ve birçok TV	Yeni nesil çipler
Tipik kapsayıcı	MP4, MKV, TS	MP4, MKV	WebM, MKV	MP4, MKV, WebM
Tipik kullanım	Genel amaçlı video, kamera, Blu-ray	4K ve HDR	Web videosu	Yeni nesil yayın ve arşiv

Yüzde değerleri içeriğe, kodlayıcıya ve ayara göre değişen yaklaşık aralıklardır; kesin bir garanti değildir.

Donanım çözme nedir ve neden önemlidir?

Donanım çözme, videonun işlemci yerine çipin içindeki özel bir devreyle çözülmesidir; daha az enerji harcar ve 4K gibi ağır videolarda akıcılığı belirler. Yazılımla çözmede işi ana işlemci yapar: esnektir ama pil ve ısı maliyeti yüksektir. Bir telefon ya da TV kutusu bir codec için donanım çözücü taşıyorsa bu codec sorunsuz oynar; taşımıyorsa takılma, kare atlama ve hızlı pil tüketimi görürsünüz.

Bu yüzden "bu dosya neden eski TV'mde takılıyor?" sorusunun cevabı çoğu zaman yeni codec'tir. H.264 neredeyse her cihazda donanımla çözülür; HEVC son yıllarda çıkan çoğu cihazda vardır; AV1 donanım çözücüleri 2020 civarında başlayarak yeni çiplere gelmiştir ve eski cihazlarda bulunmaz. Yeni bir TV kutusu alırken Android TV kutusu seçimi rehberimizde codec desteği için neye bakacağınızı anlattık. HDR ile ilişkisi için 4K ve HDR video oynatma yazısına göz atın.

Hangi codec ne zaman seçilmeli?

Seçim, videoyu kimin ve hangi cihazda izleyeceğine bağlıdır. Genel bir yol haritası:

İhtiyaca göre codec seçimi

Durum	Öneri	Not
Her cihazda sorunsuz açılsın	H.264 + AAC, MP4 içinde	En güvenli seçim
4K ve HDR izlemek	H.265 (10 bit)	TV ve oynatıcının HEVC çözmesi gerekir
Telifsiz web videosu yayınlamak	VP9 veya AV1	Tarayıcı desteğini kontrol edin
Arşivde yer kazanmak	H.265 veya AV1	Kodlama uzun sürer
Eski TV, eski telefon	H.264, 8 bit	10 bit H.264'ten kaçının

Aynı videonun farklı bit hızlarında sunulduğu akışlarda codec seçimi, tarayıcıdan televizyona kadar değişen cihazlara göre otomatik yapılır; bu mantığı adaptif bit hızı yazısında okuyabilirsiniz.

Bir dosyanın codec'i nasıl öğrenilir?

Bir dosyanın codec'ini birkaç saniyede öğrenebilirsiniz. VLC'de Araçlar (Tools) menüsündeki Codec Information penceresi video ve ses codec'ini gösterir. Ücretsiz MediaInfo programı çok daha ayrıntılı bir döküm verir. Komut satırını seviyorsanız FFmpeg ailesinden şu komut yeterlidir:

ffprobe -hide_banner video.mkv

Çıktıda "Video: hevc" ya da "Video: h264" gibi satırlar görürsünüz; "Main 10" ise 10 bit olduğunu anlatır. Bu bilgiyle cihazınızın o codec'i çözüp çözmediğini kontrol edebilirsiniz.

Alpa Player ve codec uyumu

Alpa Player, Alpa Yazılım tarafından geliştirilen ücretsiz bir medya oynatıcıdır; M3U ve M3U8 listelerini, HLS yayınlarını, MP4, MKV ve RTSP kaynaklarını ve daha fazlasını oynatır. Hangi dosyanın akıcı oynayacağı, her oynatıcıda olduğu gibi, cihazınızın çözücülerine de bağlıdır. Android'de varsayılan motor ExoPlayer (Media3) tabanlıdır; isterseniz VLC motorunu ya da harici bir oynatıcıyı seçebilirsiniz. Motorların farkı için ExoPlayer ve VLC karşılaştırmasına bakın.

Android, Android TV, Samsung TV, LG TV, Fire TV ve Windows için Alpa Player'ı ücretsiz indirin; mağaza sürümleri yayın sürecindedir. Oynatma takılıyorsa video donma çözümleri yazısı kontrol listesi sunar. Alpa Player içerik sağlamaz; yalnızca kullanma hakkınız olan kaynakları oynatın.