Altyazı Formatları Nedir? SRT, WebVTT, ASS ve Gömülü Altyazı Rehberi

Altyazı formatları, ilk bakışta sadece ".srt" ya da ".vtt" gibi uzantı karmaşası gibi görünür. Ama bir altyazı dosyasının neden bir oynatıcıda görünüp ötekinde görünmediğini, Türkçe karakterlerin neden "þ" ve "ð" gibi harflere dönüştüğünü ya da altyazının neden kaydığını anlamak için bu biçimlerin farkını bilmek yeterlidir. Bu rehberde en yaygın altyazı biçimlerini, harici ile gömülü altyazı arasındaki farkı ve en sık yaşanan sorunların çözümünü anlatıyoruz. Yazı genel bir rehberdir; belirli bir oynatıcının özelliklerini değil, biçimlerin kendisini ele alır.

Altyazı formatları nedir?

Altyazı formatı, konuşulan metni "hangi saniyede ekrana gelsin, hangisinde kaybolsun" bilgisiyle birlikte saklayan dosya düzenidir. Çoğu biçim düz metin dosyasıdır, yani bir not defteriyle açıp okuyabilirsiniz. Bazıları ise (PGS ve VobSub gibi) metin değil, sahne sahne hazırlanmış resimlerdir.

İki ayrım işinizi kolaylaştırır. Birincisi, altyazı (subtitle) izleyicinin sesi duyduğunu ama dili anlamadığını varsayar ve çeviri sunar; kapalı altyazı (caption) ise duymayanlar için konuşmacı adı ve ses efektlerini de yazar. İkincisi, altyazının yumuşak (soft) olup olmadığı: ayrı dosya ya da videoya gömülü iz olarak durup açıp kapatılabilen altyazılar yumuşaktır; görüntünün üzerine yakılmış altyazı ise (hardsub) kapatılamaz.

SRT (SubRip) altyazı formatı nedir?

SRT, adını SubRip programından alan ve bugün en yaygın olan düz metin altyazı biçimidir. Her altyazı bloğu bir sıra numarası, bir zaman aralığı ve bir ya da iki satır metinden oluşur; bloklar boş satırla ayrılır. Zaman damgasında milisaniye virgülle yazılır.

1
00:00:01,000 --> 00:00:03,500
Günaydın, bugün hava çok güzel.

2
00:00:04,000 --> 00:00:06,000
<i>Gerçekten öyle.</i>

SRT'nin gücü sadeliğidir: neredeyse her oynatıcı, televizyon ve düzenleme programı onu tanır. Zayıf yanı, resmî bir standardının olmaması ve biçimlendirmenin çok sınırlı kalmasıdır (kalın, italik, bazen renk). Üstelik dosya içinde hangi karakter kodlamasının kullanıldığı yazmaz; bu da Türkçe karakter sorununun ana kaynağıdır. Ayrıntı için SubRip sayfasına bakabilirsiniz.

WebVTT (VTT) altyazı formatı nedir?

WebVTT (Web Video Text Tracks), web videosu için W3C tarafından tanımlanmış bir altyazı biçimidir; uzantısı .vtt, dosyanın ilk satırı ise WEBVTT yazar. SRT'ye çok benzer, ama milisaniye noktayla yazılır, saat kısmı isteğe bağlıdır ve altyazının ekrandaki konumunu, hizasını, konuşmacıyı ve CSS ile stil vermeyi destekler. Biçimin tam tanımı W3C WebVTT belirtiminde yer alır. Belirtim dosyanın UTF-8 olmasını şart koşar.

WEBVTT

00:01.000 --> 00:03.500
Günaydın, bugün hava çok güzel.

00:04.000 --> 00:06.000 align:start
<v Ayşe>Gerçekten öyle.</v>

Tarayıcılar HTML5 video etiketi içinde altyazıyı yalnızca WebVTT olarak gösterir; SRT'yi doğrudan okumazlar. Şu satır bir videoya Türkçe altyazı ekler:

<track kind="subtitles" src="altyazi.vtt" srclang="tr" label="Türkçe">

WebVTT, akış dünyasında da yaygındır: HLS yayınları altyazıyı kısa WebVTT parçaları olarak taşıyabilir. HLS'in genel mantığını HLS nedir yazımızda anlattık.

ASS ve SSA altyazı formatı nedir?

SSA (SubStation Alpha) ve gelişmiş sürümü ASS (Advanced SubStation Alpha), yazı tipi, renk, kenarlık, konum, döndürme ve animasyon gibi zengin biçimlendirme sunan metin tabanlı altyazı biçimleridir. Dosya [Script Info], [V4+ Styles] ve [Events] gibi bölümlere ayrılır; stil bir kez tanımlanır, her satır o stile atıf yapar. Yaygın olarak anime çevirilerinde, şarkı sözü efektlerinde ve sahne üstü yazılarda karşınıza çıkar. Zaman damgasında saniyenin yüzde biri kullanılır.

[Events]
Format: Layer, Start, End, Style, Name, MarginL, MarginR, MarginV, Effect, Text
Dialogue: 0,0:00:01.00,0:00:03.50,Default,,0,0,0,,Günaydın, bugün hava çok güzel.
Dialogue: 0,0:00:04.00,0:00:06.00,Default,,0,0,0,,{\i1}Gerçekten öyle.{\i0}

ASS'in sorunu desteğin değişkenliğidir. Her oynatıcı bu zengin özellikleri tam göstermez; bazıları yalnızca düz metni gösterir, stilleri yok sayar. Özel yazı tipleri kullanılıyorsa, yazı tiplerinin MKV içine ek olarak konması gerekir. Ayrıntı için SubStation Alpha sayfasına bakabilirsiniz.

Altyazı formatları karşılaştırma tablosu

Altyazı formatları üç ailede toplanır: sade metin (SRT), web odaklı metin (WebVTT, TTML) ve zengin ya da görüntü tabanlı olanlar (ASS, PGS, VobSub).

Başlıca altyazı formatlarının karşılaştırması

Biçim	Uzantı	Tür	Biçimlendirme	Tipik kullanım
SubRip (SRT)	.srt	Metin	Çok sınırlı	En yaygın harici altyazı
WebVTT	.vtt	Metin	Orta: konum, hiza, CSS	Web videosu, HLS
ASS / SSA	.ass, .ssa	Metin	Zengin: yazı tipi, renk, animasyon	Stilli altyazı, MKV
MicroDVD	.sub	Metin (kare numarasına bağlı)	Sınırlı	Eski arşivler
TTML / IMSC	.ttml, .xml	Metin (XML)	Zengin	Yayın hizmetleri, profesyonel dağıtım
mov_text	MP4 içinde	Metin	Basit	MP4 gömülü altyazı
PGS	.sup	Resim	Sabit (resimdir)	Blu-ray
VobSub	.idx + .sub	Resim	Sabit (resimdir)	DVD
Kapalı altyazı (CEA-608/708)	Yayın akışının içinde	Metin	Sınırlı	Yayın televizyonu

Gömülü altyazı ile harici altyazı arasındaki fark nedir?

Harici altyazı videodan ayrı bir dosyadır; gömülü altyazı ise video kapsayıcısının içinde bir izdir. Harici altyazıyı değiştirmek kolaydır: dosyayı düzenler, aynı klasörde videoyla aynı adı verirsiniz (film.mkv için film.srt ya da film.tr.srt). Çoğu oynatıcı bu adlandırma düzenini tanır. Gömülü altyazı ise dosya taşındığında kaybolmaz ve tek dosyada birden çok dil taşıyabilir.

Kapsayıcıya göre durum değişir. MKV, SRT, ASS, PGS ve VobSub dahil neredeyse her altyazıyı taşır. MP4 ise esas olarak basit metin altyazıyı (mov_text) destekler; ASS stilleri ya da PGS resimleri MP4'e olduğu gibi geçmez. Bu fark, iki biçim arasındaki seçimin önemli bir parçasıdır; MP4 ile MKV farkı yazımıza bakabilirsiniz. MKV dosyalarıyla ilgili pratik sorunlar için MKV dosyası nasıl açılır rehberi yardımcı olur.

Altyazıda Türkçe karakterler neden bozulur?

Türkçe karakter sorunu, altyazı dosyasının bir karakter kodlamasıyla kaydedilip oynatıcının başka bir kodlamayla okumasından kaynaklanır. SRT dosyasında kodlama bilgisi yazmaz; eski Türkçe altyazılar genellikle Windows-1254 ya da ISO-8859-9 ile kaydedilmiştir, yeni dosyalar ise UTF-8 ile. Oynatıcı yanlış tahmin ederse metin bozulur. İki tipik görünüm vardır:

• ş, ğ, ı yerine "þ", "ð", "ý" (ve İ yerine "Ý") görünüyor. Eski Türkçe kodlamayla kaydedilmiş dosya, Batı Avrupa kodlamasıyla okunuyor.
• "ü", "ç", "ı", "ö" gibi anlamsız öbekler görünüyor. UTF-8 dosya, tek baytlı bir kodlamayla okunuyor.

Çözüm, dosyayı UTF-8 olarak yeniden kaydetmektir. Windows Not Defteri'nde dosyayı açıp Dosya, Farklı Kaydet'e girin ve kodlama olarak UTF-8'i seçin; ücretsiz Subtitle Edit programı da kodlamayı seçerek kaydetmenizi sağlar. Komut satırında şu komut eski bir dosyayı dönüştürür:

iconv -f WINDOWS-1254 -t UTF-8 eski.srt > yeni.srt

Bazı eski oynatıcılar UTF-8'i ancak dosyanın başında BOM adlı bir işaret varsa tanır. Sorun sürerse "UTF-8 (BOM ile)" seçeneğini deneyin. WebVTT'de ise UTF-8 zaten zorunludur.

Altyazı kayarsa ne yapmalısınız?

Altyazı kaymasının iki türü vardır ve çözümleri farklıdır. Altyazı baştan sona aynı miktarda erken ya da geç geliyorsa sabit bir gecikme vardır: tüm satırları aynı süre kadar ileri ya da geri kaydırın. Başta eşleşip sonda giderek açılıyorsa, altyazının hazırlandığı videonun kare hızı (örneğin 23,976 ile 25 kare/sn) sizdekinden farklıdır; zaman damgalarını orantılı olarak esnetmeniz gerekir. Subtitle Edit ve Aegisub gibi ücretsiz programlar iki işlemi de yapar. Ses tarafında benzer bir sorun yaşıyorsanız ses ve görüntü senkron sorunu yazısındaki nedenler de işe yarayabilir.

Altyazı formatları nasıl dönüştürülür?

Metin tabanlı altyazılar arasında dönüşüm kolaydır; ücretsiz FFmpeg birkaç satırla işi görür:

ffmpeg -i altyazi.srt altyazi.vtt
ffmpeg -i film.mkv -map 0:s:0 altyazi.srt
ffmpeg -i film.mp4 -i altyazi.srt -c copy -c:s mov_text film_altyazili.mp4

İlk komut SRT'yi WebVTT'ye çevirir. İkincisi MKV'deki ilk altyazı izini SRT olarak dışarı alır. Üçüncüsü bir SRT'yi MP4'e gömülü iz olarak ekler. İki sınır var: ASS'ten SRT'ye çevirirken stil ve efektler kaybolur, PGS ve VobSub gibi resim tabanlı altyazılar ise ancak OCR (görüntüden metin okuma) ile metne çevrilebilir; Subtitle Edit bu işlemi de yapar.

Altyazılar ve Alpa Player

Alpa Player, Alpa Yazılım tarafından geliştirilen ücretsiz bir medya oynatıcıdır; M3U ve M3U8 listelerini, HLS yayınlarını, MP4 ve MKV dosyalarını, RTSP akışlarını ve daha fazlasını oynatır. Altyazı desteği oynatıcıdan oynatıcıya ve motordan motora değişir; bu yazı belirli bir oynatıcının altyazı özelliklerini anlatmaz. Kullandığınız oynatıcıda hangi altyazı türlerinin gösterildiğini ayarlar menüsünden kontrol edin. Oynatıcı seçerken bakılacak diğer ölçütler için video oynatıcı özellikleri kontrol listemiz yol gösterir.

Android, Android TV, Samsung TV, LG TV, Fire TV ve Windows için Alpa Player'ı ücretsiz indirin; mağaza sürümleri yayın sürecindedir. Alpa Player içerik sağlamaz; altyazı dosyaları da birer telif konusu olabilir, bu yüzden yalnızca kullanma hakkınız olan altyazıları kullanın.